Termin „bombka pszczoła” to potoczna nazwa dla owadów z rodzaju Bombus, znanych powszechnie jako trzmiele. Choć brzmi to jak nazwa zabawkowej bombki, „bombka pszczoła” nie ma nic wspólnego z ozdobą choinkową – to żyjące, ważne dla ekosystemu owady z rzędu błonków, które pełnią kluczową rolę w zapylaniu roślin.

Kim są trzmiele?

Trzmiele (Bombus) to rodzaj owadów z rodziny pszczewatych (Apidae). Są krewni pszczołom miodnym, ale różnią się od nich wyglądem, zachowaniem i biologią. Charakteryzują się:

• Grubym, puszystym ciałem pokrytym gęstym włosiem,
• Barwą czarno-żółtą lub czarno-pomarańczową (czasem z białymi plamami),
• Brakiem agresywności wobec ludzi – żądlą tylko w obronie gniazda,
• Zdolnością do termoregulacji – potrafią podgrzewać ciało, co pozwala im latać w chłodniejszych warunkach niż inne pszczoły.

Gdzie występują?

Trzmiele są powszechne w umiarkowanych strefach klimatycznych Europy, Azji, Ameryki Północnej i części Afryki. Najczęściej można je spotkać w:

• Łąkach i łąkach kwietnych,
• Ogrodach i parkach,
• Lasach przygranicznych,
• Terenach rolniczych.

Nie tworzą dużych, trwałych uli jak pszczoły miodne. Gniazda zakładają zwykle w ziemi (w opuszczonych norkach gryzoni), pod kamieniami lub w starych drewnach.

Rola w zapylaniu

Trzmiele są jednymi z najefektywniejszych zapylaczy w przyrodzie. Ich znaczenie wynika z kilku unikalnych cech:

• Zjawisko dźwiękowego zapylania (sonikacja) – trzmiele potrafią wstrząsać kwiatami, wibrując mięśniami piersiowymi, by uwolnić pyłek z kwiatów, które są trudno dostępne dla innych owadów (np. pomidory, borówki).
• Aktywność w niższych temperaturach i przy słabszym świetle – mogą latać wcześniej rano i późnym latem, gdy inne zapylacze są nieaktywne.
• Zapylają uprawy warzywne i jagodowe, a także dzikie rośliny, co wspiera różnorodność biologiczną.

Cykl życiowy

• Wiosną królowa (samica z poprzedniego roku) budzi się z zimowego odrętwienia i szuka miejsca na zakładanie gniazda.
• Składa jaja, z których wychodzą robotnice. One przejmują zadania: zbierania pokarmu, opieki nad larwami i rozwoju gniazda.
• Latem pojawiają się nowe królowe i trutnie – ich zadaniem jest rozmnażanie.
• Po sparzeniu się nowe królowe zapadają w sen zimowy, a reszta kolonii obumiera.

Zagrożenia

Trzmiele są narażone na wiele zagrożeń:

• Uprawa jednopielęgnowa i brak różnorodności roślin,
• Używanie pestycydów (szczególnie neonicotynoidów),
• Destrukcja siedlisk (utraty łąk, zalesianie, betonizacja),
• Konkurencja z gatunkami inwazyjnymi (np. trzmiel rudawy Bombus terrestris w Australii),
• Zmiany klimatyczne.

Wiele gatunków trzmieli jest objętych ochroną w Polsce i innych krajach.